---

Streszczenia wybranych publikacji

1. Zmiany jakości snu i poziomu nastroju pod wpływem fototerapii u pacjentów z chorobą afektywną sezonową
Katarzyna Ciesielczyk, Daria Pracka, Tadeusz Pracki, Malgorzata Tafil-Klawe, Marzena Ziólkowska-Kochan
Zaklad Fizjologii AM w Bydgoszczy.

Sezonowe zaburzenia afektywne (SAD) charakteryzują się nawrotem epizodów depresji w okresie zimowym i remisją w okresie wiosenno-letnim. Do objawów które zgłaszają pacjenci z depresją zimową należą: nadmierna senność, uczucie zmęczenia, utrata energii, potrzeba spożywania produktów bogatych w węglowodany, wzrost łaknienia i masy ciała.
CEL BADANIA: Celem badania była ocena wpływu fototerapii na jakość snu i poziom nastroju u pacjentów z sezonowymi zaburzeniami afektywnymi.
METODA: Badaniom poddano grupę 17 pacjentów z SAD (15 kobiet, 2 mężczyzn), w grupie wiekowej 18-64 lat (średnia wieku 38 +/-12 lat). Fototerapię stosowano przez okres 14 dni, 30 minut codziennie w godzinach 6.00-10.00 światłem o natężeniu 10 000 luksów. Przed rozpoczęciem leczenia i po jego zakończeniu wykonano badanie polisomnograficzne.
WYNIKI: Po zakończeniu fototerapii u pacjentów wykazano znaczącą poprawę nastroju (57%), ocenioną przez kwestionariusz oceny zaburzeń sezonowych (SPAQ). Badania snu wykazały: wzrost efektywności snu, spadek latencji snu, zmniejszenie ilości snu wolnofalowego i wzrost wrzecion sennych w pierwszej godzinie snu.
WNIOSKI: Badanie potwierdza, że fototerapia jest efektywną metodą leczenia z wyboru u pacjentów z SAD. Wyniki badań wskazują na znaczącą poprawę nastroju i jakości snu.


2. Badania zastosowania światłoterapii u kobiet z zaburzeniami dysforycznymi w fazie lutealnej cyklu miesiączkowego.
"A controlled study of light therapy in women with late luteal phase dysphoric disorder."
Lam RW, Carter D, Misri S, Kuan AJ, Yatham LN, Zis AP.
Wydział Psychiatrii, Uniwersytet British Columbia, Szpital w Vancouver oraz Centrum Nauk Medycznych, Kanada

Wcześniejsze badania jasno wskazywały, że światłoterapia (fototerapia) jasnym białym światłem, używana do leczenia depresji sezonowej, może mieć także korzystny wpływ na tzw. zespół napięcia przedmiesiączkowego (ZNP, ang.PMS - premenstrual syndrome). Przeprowadzono trwające przez 6-miesięcy testy randomizowane, z podwójną ślepą próbą zastosowania światłoterapii (fototerapii) jasnym białym światłem (10 000 lx) w porównaniu do użycia światła o niskim natężeniu (500 lx), u kobiet z zaburzeniami dysforycznymi w fazie lutealnej cyklu miesiączkowego [late luteal phase dysphoric disorder, premenstrual dysphoric disorder (PMDD), premenstrual tension (PMT), premenstrual syndrome (PMS)]. Udział w badaniu wzięło 14 kobiet z rozpoznanymi zaburzeniami dysforycznymi według kryteriów DSM-III-R.
Wyniki badań wykazały, że jasne, białe światło spowodowało znaczące zmniejszenie objawów depresyjnych oraz objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego, obserwowanych w fazie lutealnej, w porównaniu do stanu przed rozpoczęciem światłoterapii, natomiast czerwone światło o niskim natężeniu nie miało korzystnego wpływu na wymienione objawy.
Wyniki tego badania wskazują, że światłoterapia (fototerapia) jasnym białym światłem jest skutecznym sposobem neutralizowania objawów przedmiesiączkowego zaburzenia dysforycznego i zespołu napięcia przedmiesiączkowego.


3. Zastosowanie światłoterapii u kobiet z sezonowymi zaburzeniami depresyjnymi i współistniejacą bulimią.
"An open trial of light therapy for women with seasonal affective disorder and comorbid bulimia nervosa."
Lam RW, Lee SK, Tam EM, Grewal A, Yatham LN
Wydział Psychiatrii, Uniwersytet British Columbia, Vancouver, Kanada.

CEL BADANIA: Znaczna ilość pacjentek z depresją sezonową (sezonowymi zaburzeniami depresyjnymi - SAD) cierpi również z powodu zaburzeń odżywiania. Z drugiej strony u wielu kobiet chorujących na bulimię można w okresie jesienno-zimowym zaobserwować pogorszenie się nastroju oraz nasilenie objawów bulimii. Kontrolowane badania dotyczące zastosowania światłoterapii (fototerapii) jasnym białym światłem w przypadkach depresji sezonowej oraz bulimii wykazały, iż wpłynęła ona bardzo korzystnie zarówno na poprawę nastroju jak i zmniejszenie nasilenia objawów bulimii. Celem niniejszego badania było określenie przydatności klinicznej zastosowania światłoterapii u pacjentek z zespołem depresji sezonowej przy współistniejącej bulimii.
METODA: 22 kobiety zdiagnozowane według kryteriów DSM-IV ze współwystępującą bulimią i silną depresją sezonową poddano 4-tygodniowym zabiegom światłoterapii polegającym na codziennym naświetlaniom światłem fluorescencyjnym lamp z filtrem ultrafioletowym, o natężeniu 10 000 luksów (światłoterapia / fototerapia jasnym białym światłem) w seansach 30-60 minutowych, w godzinach rannych. Przed i po leczeniu pacjentki zostały zbadane skalą oceny depresji oraz objawów bulimii.
REZULTATY: Światłoterapia (fototerapia) jasnym białym światłem dała bardzo znaczną poprawę nastroju, średnio do 56%-go spadku w 29-czynnikowej skali Hamiltona (p<.001). Częstotliwość występowania objawów bulimii w ciągu tygodnia także mocno się zmniejszyła (p<.001): napady obżarstwa średnio o 46% a prowokacje wymiotów o 36%. U dwóch pacjentek (9%) objawy bulimii całkowicie ustąpiły, a u dziesięciu pacjentek (45%) ustąpiły objawy depresji. światłoterapia była bardzo dobrze tolerowana przez pacjentki.
WNIOSKI: Wyniki badań potwierdziły lecznicze działanie światłoterapii (fototerapii) jasnym białym światłem: w ciągu 4-tygodniowej światłoterapii u pacjentek z współwystępującym zespołem SAD i objawami bulimii utrzymywały się pozytywne efekty terapii. Światłoterapię (fototerapię) jasnym białym światłem można więc uznać za wspomagające leczenie (razem z farmakoterapią i psychoterapią) w przypadku pacjentek z depresją sezonową (SAD) i bulimią.


4. Zastosowanie światłoterapii u dzieci z objawami depresji sezonowej.
"A controlled trial of light therapy for the treatment of pediatric seasonal affective disorder."
Swedo SE, Allen AJ, Glod CA, Clark CH, Teicher MH, Richter D, Hoffman C, Hamburger SD, Dow S, Brown C, Rosenthal NE.
Oddział Psychiatrii, Szpital McLean, Belmont, MA, USA

CEL BADANIA: Ocena zastosowań światłoterapii (fototerapii jasnym białym światłem) w leczeniu sezonowych zaburzeń nastroju (depresji sezonowej) u dzieci.
METODA: 28 dzieci (w wieku od 7 do 17lat) w dwóch odległych geograficznie rejonach zostało poddanych badaniu przy użyciu metody podwójnie ślepej próby, kontrolowanej przez placebo. Przed rozpoczęciem terapii dzieci przez okres tygodnia nosiły godzinę dziennie ciemne okulary. Zostały następnie losowo podzielone na dwie grupy: aktywnej terapii (1 godzina terapii jasnym światłem plus 2 godziny symulacji świtu dziennie) oraz placebo (1 godzina zwyczajnych okularów plus 5 minut symulacji świtu o niskiej intensywności). Badanie trwało przez okres jednego tygodnia. Następnie dzieci nosiły ciemne okulary przez okres od 7 do 14 dni. Po zakończeniu terapii jej efekty zostały ocenione przez rodziców oraz zmodyfikowaną dla dzieci z sezonowymi zaburzeniami nastroju skalą oceny depresji Hamiltona.
WYNIKI: 78% rodziców i 80% dzieci oceniło, iż doszło do poprawy samopoczucia u dzieci.
WNIOSKI: Stosowanie światłoterapii (fototerapii) jasnym światłem jest skutecznym sposobem leczenia sezonowych zaburzeń nastroju (depresji sezonowej) u dzieci.


5. Zastosowanie światłoterapii u pacjentów z depresją zimową, przejawiających myśli samobójcze.
"Effects of light therapy on suicidal ideation in patients with winter depression."
Wydział Psychiatii, Uniwersytet British Columbia, Vancouver, Canada.
Lam RW, Tam EM, Shiah IS, Yatham LN, Zis AP

CEL BADANIA: Badania dowodzą, iż niektórzy pacjenci z zespołem depresji sezonowej (SAD) mogą cierpieć na myśli samobójcze. Poniższe badania retrospektywne mają na celu zbadanie wpływu światłoterapii (fototerapii) jasnym światłem na tych pacjentów.
METODA: 191 pacjentów z zespołem depresji sezonowej (stwierdzonym według kryteriów DSM-IV) zostało poddanych otwartej próbie codziennego naświetlania białym światłem fluorescencyjnym o natężeniu oświetlenia 2 500 luksów przez 2 godziny dziennie albo 10 000 luksów przez 30 min dziennie przez okres 2 tygodni. Pacjenci zostali zbadani rozszerzoną, zmodyfikowaną skala oceny depresji Hamiltona przed i po poddaniu terapii.
REZULTATY: 67% pacjentów pozytywnie zareagowało na leczenie światłoterapią (fototerapią) jasnym białym światłem. U 45% pacjentów znacznie zmniejszyło się występowanie myśli samobójczych i pomniejszenia wyników jakie uzyskali w skali Hamiltona. Tylko u 6 pacjentów (3%) doszło do delikatnego pogorszenia objawów depresji. Żaden z pacjentów nie popełnił próby samobójczej ani nie przerwał terapii.
WNIOSKI: Światłoterapia (fototerapia) białym jasnym światłem wykazała bardzo korzystny wpływ w przypadku pacjentów z zespołem depresji sezonowej skarżących się na myśli samobójcze - nastąpiła u nich poprawa nastroju, a myśli i tendencje samobójcze w trakcie stosowania terapii były zjawiskiem bardzo rzadkim.


6. Wpływ kontynuacji światłoterapii na remisję oraz powrócenie zaburzeń w depresji sezonowej.
"The influence of comorbid disorders and of continuation light treatment on remission and recurrence in winter depression."
Partonen T, Lonnqvist J.
Wydział Zdrowia Psychicznego, Instytut Zdrowia Publicznego, Helsinki, Finlandia

Badania miały na celu określenie związku między zaburzeniami depresyjnymi a stałym stosowaniem światłoterapii (fototerapii) białym jasnym światłem w trakcie roku. Efekty światłoterapii oceniane były na podstawie wywiadów klinicznych i poprzez ocenianie przez pacjentów swojego nastroju w specjalnej skali przez okres 1 roku. Złagodzenie objawów depresji u pacjentów, którzy stosowali światłoterapię jedynie do początku zimy nie różniło się znacznie od wyników pacjentów, którzy stosowali fototerapię przez całą zimę. Znaczne poprawienie nastroju wystąpiło u pacjentów ze skłonnościami do zaburzeń depresyjnych, u których stany depresyjne często występowały przed zastosowaniem światłoterapii.

 
7. Wpływ niedostatecznego oświetlenia na zmniejszenie wydzielania melatoniny i bezsenność u osób starszych.
"Diminished melatonin secretion in the elderly caused by insufficient environmental illumination."
Mishima K, Okawa M, Shimizu T, Hishikawa Y.
Wydział Neuropsychiatrii, Akademia Medyczna Akita, Akita City, Japonia

CEL: Melatonina jest hormonem, który ma wpływ na rytm dobowy i ma duży związek z procesem zasypiania i z utrzymaniem snu. Wiele poprzednich badań opisało związany z wiekiem spadek poziomu melatoniny, co ma duży związek zwłaszcza z bezsennością występującą u osób starszych.
METODA: 10 starszych pacjentów z psychofizyczna bezsennością (wiek: 74 lata), 10 pacjentów bez bezsenności (wiek: 73 lata), 10 młodych i zdrowych pacjentów z grupy kontrolnej (wiek: 20 lat) poddano badaniom przy użyciu jasnego białego światła, w specjalnie przygotowanym do tego celu domu.
WYNIKI: Rezultatem przeprowadzonych badań, było stwierdzenie, że stosowanie światłoterapii (fototerapii) jasnym białym światłem u starszych osób z występującą bezsennością i zaburzeniami rytmu dobowego, doprowadziło do złagodzenia objawów i podniesienia poziomu melatoniny do stanu występującego u młodych osób z grypy kontrolnej. U pacjentów odnotowano znaczne zwiększenie łatwości w zasypianiu oraz w utrzymaniu długości snu.
WNIOSKI: Pacjenci cierpiący z powodu niskiego poziomu melatoniny na zaburzenia snu mogą z powodzeniem być poddawani swiatłoterapii (fototerapii) jasnym światłem.


8. Światłoterapia jasnym światłem w zaburzeniach zachowania i snu u osób z chorobą Alzhaimera.
"Bright light treatment of behavioral and sleep disturbances in patients with Alzheimer's disease."
A Satlin, L Volicer, V Ross, L Herz and S Campbell
Wydział Psychiatrii, Harvard Medical School, Belmont, Mass.

CEL BADANIA: Celem niniejszego badania było sprawdzenie hipotezy, iż stosowanie światłoterapii (fototerapii) jasnym swiatłem w godzinach wieczornych, powoduje poprawę snu oraz zmniejszenie ilości przypadków pobudzenia u pacjentów z choroba Alzheimera cierpiących na nasilenie dezorientacji i pobudzenia ruchowego w godzinach wczesnowieczornych oraz współistniejące zaburzenia snu.
METODA: 10 pacjentów z rozpoznana choroba Alzheimera przebywających w szpitalu dla weteranów zostało poddanych otwartej próbie klinicznej. Wszyscy pacjenci wykazywali pobudzenie i zaburzenia snu. Po tygodniu obserwacji, pacjenci zostali poddani codziennemu 2-godzinnemu naświetlaniu między godziną 19 a 21 przez okres 1 tygodnia. Podczas tygodnia przed zastosowaniem terapii, tygodnia gdy stosowano terapię i w tygodniu po zakończeniu terapii pacjenci obserwowani byli przez opiekujące się nimi pielęgniarki pod katem pobudzenia, długości i stałości snu, użycia przymusu bezpośredniego oraz podawanych doraźnie środków uspokajających i nasennych. Przez dwa ostatnie dni każdego tygodnia pacjenci nosili monitorujące aktywność urządzenia, a zarejestrowane dane zostały następnie przeanalizowane pod kątem rytmu okołodobowego.
WYNIKI: U 8 pacjentów z 10 wystąpiła znaczna poprawa ciągłości snu. W trakcie tygodnia stosowania fototerapii pacjenci wykazywali znacznie mniejsze pobudzenie. W przypadku pacjentów z nasilonymi zaburzeniami zachowania w okresie zmierzchu, obserwowana poprawa kliniczna była największa.
WNIOSKI: Wieczorna światłoterapia (fototerapia) jasnym białym światłem wpływa na poprawę rytmu snu i czuwania, zmniejszenie zaburzeń snu i wieczornego pobudzenia u osób z chorobą Alzhaimera.


9. Fototerapia w leczeniu nadwagi: studium czterech przypadków.
"Obesity treated with phototherapy: four case studies.
Bylesjo EI, Boman K, Wetterberg L.
Wydział Neurologii, Szpital uniwersytecki Umea, Szwecja

CEL BADANIA: Zbadanie na grupie czterech kobiet jaki efekt wywiera fototerapia na spadek masy ciała.
METODA: Poziom melatoniny był u pacjentek badany w surowicy krwi i w moczu godzinę przed i po stosowaniu terapii światłem o jasności 350 cd/m2. Pacjentki zbadano przy użyciu wszechstronnej skali oceny psychiatrycznej (CPRS) oraz za pomocą skali wzrokowo-anologowej (VAS). Fototerapia (1,500 luksów) była stosowana codziennie miedzy godzinami 7 a 9 rano przez okres 10 dni, a następnie dwa razy w tygodniu przez okres 4 i pół tygodnia.
WYNIKI: U 3 z 4 kobiet biorących udział w badaniu zanotowano spadek masy ciała (1.5 - 2.4 kg) oraz znaczną poprawę nastroju.
WNIOSKI: Wyniki tego badania dowodzą, iż fototerapia (światloterapia białym jasnym światłem) ma wpływ na gospodarkę serotoninowo-melatoninową, a także węglowodanową i może prowadzić do spadku masy ciała.


10. Skuteczność leczenia fluoksetyną a skuteczność leczenia światłoterapią w depresji sezonowej.
"Effects of fluoxetine versus bright light in the treatment of seasonal affective disorder."
Ruhrmann S, Kasper S, Hawellek B, Martinez B, Hoflich G, Nickelsen T, Moller HJ.
Oddział Psychiatrii, Uniwersytet British Columbia, Vancouver, Kanada

CEL BADANIA: Badanie to miało na celu porównanie skuteczności leczenia depresji zimowej za pomocą świałoterapii (fototerapii) jasnym światłem w porównaniu do leczenia fluokstyną.
METODA: Przeprowadzono badanie randomizowane, z podwójnie ślepą próbą, kontrolowaną placebo. W pierwszej grupie pacjentów przez okres 5 tygodni podawano fluoksetynę w dobowej dawce 20 mg wraz ze światłem o niskim natężeniu - placebo, w drugiej grupie stosowano światłoterapię jasnym białym światłem o natężeniu oświetlenia 3000 luksów, przez 2 godziny dziennie wraz z podawanym doustnie placebo. Badanie przeprowadzone było na grupie 40 pacjentów z rozpoznanym zespołem depresji sezonowej(SAD) według kryteriów DSM, których wynik w kwestionariuszu Hamiltona wynosił nie mniej niż 16 punktów.
WYNIKI: 70% pacjentów leczonych światłoterapią (fototerapią) jasnym światłem i 65% pacjentów leczonych fluokstyną odpowiedziało na leczenie pozytywnie. Odsetek całkowitego wyzdrowienia był wyższy w grupie pacjentów leczonych światłoterapią (50%), niż w grupie pacjentów leczonych fluokstyną (25%). Wycofanie się objawów depresyjnych, ocenianych za pomocą skali Hamiltona było znacznie szybsze w grupie pacjentów leczonych fototerapią, natomiast ustąpienie objawów atypowych wystąpiło szybciej w grupie pacjentów leczonych przy użyciu fluokstyny. Zaobserwowano rownież, że objawy depresyjne ustępowały szybciej, jeżeli fototerapię stosowano w godzinach rannych, natomiast pod koniec 5-tygodniowego leczenia pora stosowania fototerapii nie miała już większego znaczenia.
WNIOSKI: Zarówno światłoterapia (fototerapia) jasnym białym światłem jak i leczenie fluoksetyną dało bardzo zadowalający przeciwdepresyjny efekt, jednak lepsze wyniki zostały osiągnięte przy światłoterapii i potwierdzenie ich wymaga dalszych badań na większej liczbie pacjentów.

 
11. Leczenie światłem widzialnym depresji u kobiet w ciąży - studium 3 przypadków.
Marek Krzystanek, Irena Krupka-Matuszczyk

CEL PRACY: Terapia światłem widzialnym to nowa metoda leczenia biologicznego w psychiatrii. Dobra tolerancja powoduje, że metoda ta jest przydatna w użyciu nie tylko w chorobie afektywnej sezonowej. Nowym wskazaniem może być epizod depresji w przebiegu ciąży. Praca miała na celu przedstawienie efektów terapeutycznych leczenia depresji trzech kobiet w ciąży.
METODYKA: Pacjentki w 6, 7 i 8-ym miesiącu ciąży, u których postawiono diagnozę depresji wg kryteriów ICD-10, były leczone ambulatoryjnie. Leczenie polegało na porannej 1 godzinnej ekspozycji na światło widzialne o natężeniu 5 000 lx od poniedziałku do piątku. Efekt przeciwdepresyjny oceniano po 2 i 4 tygodniu terapii światłem widzialnym. Objawy niepożądane terapii były monitorowane przez cały okres prowadzenia leczenia światłem.
WYNIKI: Średnia poprawa objawów depresyjnych po 2 i 4 tygodniu leczenia światłem widzialnym wynosiła odpowiednio 33% i 55%. U żadnej pacjentki nie obserwowano objawów niepożądanych.
WNIOSKI: Poranna terapia światłem widzialnym wydaje się być skuteczną i bardzo dobrze tolerowaną formą leczenia u kobiet w ciąży leczonych z powodu niesezonowych zaburzeń depresyjnych. Sposób prowadzenia terapii podtrzymującej światłem widzialnym i jej czas wymaga prowadzenia dalszych badań.